Słowo „nadżerka” brzmi tak, jakby na szyjce macicy powstała rana. Tymczasem u większości kobiet, które słyszą taką diagnozę, nie ma żadnego ubytku ani uszkodzenia tkanki. Lekarz najczęściej widzi ektopię, nazywaną też ektropionem szyjki macicy.
To częsta i zwykle niegroźna zmiana. Sama w sobie nie jest nowotworem, stanem przedrakowym ani chorobą wymagającą natychmiastowego leczenia.
Nadżerka a ektopia – to nie jest to samo
W znaczeniu medycznym nadżerka to powierzchowny ubytek nabłonka. Można ją porównać do płytkiej ranki, która nie sięga głęboko w tkanki. Ektopia wygląda inaczej i powstaje z zupełnie innego powodu.
Zewnętrzną część szyjki macicy pokrywa zwykle jasnoróżowy nabłonek wielowarstwowy płaski. W kanale szyjki znajduje się natomiast delikatniejszy nabłonek walcowaty, nazywany także gruczołowym. Ma intensywnie czerwony kolor, ponieważ znajdujące się pod nim naczynia krwionośne są dobrze widoczne.
O ektopii mówimy wtedy, gdy nabłonek z kanału szyjki pojawia się również na jej zewnętrznej powierzchni. Podczas badania może wyglądać jak czerwony, aksamitny obszar otaczający ujście szyjki. Łatwo uznać go za podrażnienie albo ranę, chociaż w rzeczywistości nie musi być żadnym uszkodzeniem.
Dlaczego lekarze nadal mówią o nadżerce?
Określenie „nadżerka szyjki macicy” mocno zakorzeniło się w codziennym języku. Używają go pacjentki, ale czasem także ginekolodzy, ponieważ jest powszechnie znane i nie wymaga długiego tłumaczenia.
Nie jest jednak szczególnie precyzyjne. Gdy lekarz mówi o nadżerce, warto zapytać, czy chodzi o prawdziwy ubytek nabłonka, czy o znacznie częściej spotykaną ektopię. To ważne, ponieważ oba stany mogą wymagać innego postępowania.
Skąd bierze się ektopia szyjki macicy?
Ektopia często ma związek z działaniem estrogenów. Może pojawić się u młodych kobiet, w ciąży albo podczas stosowania złożonej antykoncepcji hormonalnej. U części pacjentek utrzymuje się przez dłuższy czas, a u innych stopniowo zanika bez jakiegokolwiek leczenia.
Nie oznacza to, że organizm działa nieprawidłowo. Ektopię uznaje się za częsty wariant wyglądu szyjki macicy, a nie za chorobę.
Jakie objawy może powodować ektopia?
Większość kobiet nie odczuwa żadnych dolegliwości. Zmiana zostaje zauważona przypadkiem podczas rutynowego badania ginekologicznego.
Nabłonek walcowaty jest jednak cieńszy i bardziej wrażliwy niż nabłonek pokrywający zewnętrzną część szyjki. Dlatego może łatwiej krwawić po stosunku, badaniu ginekologicznym lub pobraniu wymazu. U niektórych kobiet pojawia się również większa ilość śluzowej wydzieliny.
Takie objawy mogą wynikać z ektopii, ale nie należy rozpoznawać przyczyny samodzielnie. Krwawienie po stosunku, między miesiączkami lub po menopauzie wymaga konsultacji, ponieważ może mieć również inne podłoże.
Czy nadżerka szyjki macicy może być groźna?
Ektopia sama w sobie nie prowadzi do raka szyjki macicy. Nie oznacza to jednak, że każdą czerwoną zmianę można automatycznie uznać za niegroźną ektopię.
Lekarz powinien ocenić wygląd szyjki oraz wyniki badań przesiewowych. W Polsce podstawowym badaniem w profilaktyce raka szyjki macicy staje się test HPV HR, a przy wyniku dodatnim wykonuje się cytologię na podłożu płynnym. W zależności od obrazu szyjki, objawów i otrzymanych wyników może być potrzebna również kolposkopia lub pobranie wycinka.
Warto pamiętać o jednej rzeczy: badanie przesiewowe służy profilaktyce, ale nie wyjaśnia automatycznie przyczyny krwawienia. Nawet prawidłowy wcześniejszy wynik nie powinien być powodem do ignorowania nowych lub powtarzających się objawów.
Kiedy ektopię trzeba leczyć?
Ektopia, która nie powoduje dolegliwości, zazwyczaj nie wymaga leczenia. Wystarczy zwykła kontrola ginekologiczna i wykonywanie badań przesiewowych w zalecanych terminach.
Leczenie można rozważyć, gdy pojawiają się częste krwawienia po stosunku, uporczywe plamienia albo obfita wydzielina, która przeszkadza w codziennym życiu. Wcześniej trzeba jednak wykluczyć infekcję, polip, nieprawidłowe zmiany komórkowe i inne możliwe przyczyny objawów.
Jeśli lekarz potwierdzi, że źródłem problemu jest ektopia, może zaproponować między innymi krioterapię, koagulację albo leczenie z użyciem azotanu srebra. Wybór metody zależy od obrazu szyjki, rodzaju dolegliwości i sytuacji konkretnej pacjentki. Takich zabiegów nie powinno się wykonywać „na wszelki wypadek”, ale nie jest też prawdą, że ich jedynym skutkiem musi być powstanie blizny.
O co zapytać podczas wizyty?
Jeśli podczas badania usłyszysz, że masz nadżerkę, poproś lekarza o doprecyzowanie diagnozy. Możesz zapytać wprost:
„Czy jest to rzeczywista nadżerka, czy ektopia szyjki macicy?”
Dobrze też ustalić, czy zmiana powoduje objawy, czy wymaga dodatkowych badań oraz dlaczego lekarz proponuje obserwację albo leczenie. Samo słowo „nadżerka” nie powinno budzić paniki. Najczęściej kryje się za nim łagodna ektopia, z którą nie trzeba robić nic poza regularną profilaktyką.
